Gatunek chrząszcza z rodziny jelonkowatych, liczącej w Polsce 7 gatunków. Jest drugim co do wielkości - po jelonku - krajowym przedstawicielem tej rodziny, osiąga długość 18-32 mm.
Ciało ma spłaszczone, żuwaczki samców nie są rozwinięte i nie przypominają poroża jelenia. Tułów czarny, matowy nieznacznie wypukły. Dymorfizm płciowy widoczny jest w wielkości ciała, samce są większe i mają silniej rozwinięte żuwaczki.
Ciołek jest związany z martwymi i zamierającymi drzewami liściastymi. Żeruje w silnie spróchniałych kłodach, bukowych i dębowych pniakach. W ciągu dnia chrząszcze kryją się w szczelinach kory, a także pod kawałkami drewna. Aktywne zaczynają być dopiero po południu i wieczorem. Można je często spotkać w miejscach, gdzie z drzew wycieka sok.

Szeroko rozpowszechniony w Polsce poza terenami górskimi.
Występowanie powszechnie także w innych krajach Europy i Azji Mniejszej.

Objęty w Polsce ochroną gatunkową, jako gatunek wymagający ochrony czynnej. Zagrożeniem dla niego jest zanikanie starych, próchniejących drzew liściastych.