Chamedafne północna - czyli jak uratować rzadką krzewinkę

Dzięki monitoringowi prowadzonemu przez pracownika nadleśnictwa zauważono, że stan zdrowotny i fizjologiczny krzewinek tego gatunku od kilku lat ulega systematycznemu pogorszeniu. W związku z tym nadleśnictwo postanowiło przyjrzeć się bliżej zjawisku zamierania pędów tej rośliny i w roku 2013 wykonało ekspertyzę. Ekspertyzą objęto - oprócz samego stanowiska chamedafne północnej - także torfowisko, na którym rośnie ta krzewinka oraz tereny przyległe w promieniu do 700 m.
W efekcie powstało opracowanie pt.: „Koncepcja ochrony stanowiska chamedafne północnej (Chamaedaphne calyculata) i „Torfowiska Kołowin” na terenie Nadleśnictwa Strzałowo”.

W wyniku przeprowadzonych badań hydrogeologicznych, fitosocjologicznych, botanicznych oraz wykonaniu hipsometrii terenu i lustra woda stwierdzono, że podstawową przyczyną zamierania pędów chamedafne północnej jest systematyczny spadek poziomu wody w torfowisku i otaczającym je terenie. Zatem jedynym sposobem na powstrzymanie procesu zamierania pędów opisywanego gatunku jest powstrzymanie spadku i podniesienie poziomu wody w torfowisku. Ponieważ według naukowców torfowisko Kołowin jest bezodpływowe, co w praktyce oznacza brak cieków wodnych wypływających z niego, pojawiło się pytanie jak tego dokonać?
Po analizie wyników badań znaleziono odpowiedź na to pytanie. Okazało się bowiem, że torfowisko Kołowin nie jest bezodpływowe i woda ucieka z niego 9 podziemnymi warstwami wodonośnymi. Zaobserwowano ponadto, że w tzw. okrajkach torfowiska odbywa się powierzchniowy ruch wody. Stwierdzono również, że torfowisko to zasilane jest co najmniej 7 warstwami wodonośnymi. Podobne uwarunkowania hydrologiczne odkryto na wielu innych teoretycznie bezodpływowych torfowiskach położonych na terenie Nadleśnictwa Strzałowo.
Dzięki odkryciu tych zjawisk hydrologicznych i hydrogeologicznych, w torfowisku Kołowin można powstrzymać spadek poziomu wody, a nawet go podnieść. Wystarczy tylko wykonać podziemne przetamowania na wypływach warstw wodonośnych, a w przypadku okrajków wybudować na nich zwykłe ścianki szczelne z drewna lub gliny. Praktyczne wykonanie tych działań jest proste, nie stwarza żadnych technicznych problemów pod warunkiem sporządzenia dobrej dokumentacji technicznej.
W Polsce tego typu działań do tej pory nikt nie realizował. Zaproponowane w wyżej wymienionej koncepcji rozwiązania w ochronie i odtwarzaniu zdegradowanych torfowisk mają charakter wybitnie innowacyjny. W podobny sposób można przywrócić do życia w lesie wszystkie nawet najmniejsze bagienka.
Andrzej Ryś
Nadleśnictwo Strzałowo